Je werkt vier dagen per week voor dezelfde opdrachtgever, staat in hun Slack, schuift aan bij de wekelijkse teammeeting en stuurt elke maand je factuur. Stabiel, prettig, maar mogelijk ook een probleem. De Belastingdienst handhaaft sinds begin dit jaar actief op schijnzelfstandigheid, en de creatieve sector staat nadrukkelijk op de radar. Voor freelance designers en marketeers zijn de gevolgen inmiddels heel concreet: naheffingen, boetes en terugvorderingen die zowel jou als je opdrachtgever kunnen raken. In dit artikel leggen we uit waar de grens ligt, wat de handhaving in de praktijk betekent en wat je nu kunt doen om je positie te beoordelen.
Wat er concreet veranderd is: geen moratorium meer
Tot begin 2025 gold er een gedoogbeleid: de Belastingdienst handhaafde niet actief op schijnzelfstandigheid, ook al was de wet er al die tijd duidelijk over. Dat moratorium is voorbij. Inmiddels controleert de Belastingdienst actief, kunnen opdrachtgevers met terugwerkende kracht naheffingen krijgen, en loop jij als freelancer het risico dat je constructie als arbeidsovereenkomst wordt gekwalificeerd. Dat betekent in de praktijk: alsnog loonbelasting betalen, verlies van zelfstandigenaftrek over die periode en in sommige gevallen flinke boetes voor de opdrachtgever.
Voor freelance designers en marketeers raakt dit extra hard, omdat de creatieve sector traditioneel leunt op langdurige embedded samenwerkingen. Het is precies dat model dat nu onder een vergrootglas ligt.
Hoe de Belastingdienst jouw opdracht beoordeelt
De beoordeling draait om drie kerncriteria, maar begrijp ze niet als abstract juridisch jargon. Vertaald naar jouw dagelijkse praktijk ziet het er zo uit:
- Gezagsverhouding: Geeft de opdrachtgever instructies over hoe je het werk uitvoert? Neem je deel aan interne vergaderingen als teamlid, niet als adviseur? Bepaal jij zelf wanneer en hoe je werkt, of volg je hun planning?
- Persoonlijke arbeid: Wordt er van jou specifiek verwacht dat jij het werk doet, en mag je geen vervanger sturen? Als de opdrachtgever zegt “we willen jou, niet een ander”, is dat een signaal.
- Loon: Ontvang je een vast maandelijks bedrag, ongeacht de output? Of factureer je op basis van geleverd werk en resultaat?
Wij van Onderneemsters.nl zien regelmatig dat freelancers denken dat een btw-factuur en een KvK-nummer voldoende bescherming bieden. Dat is helaas een misvatting. De feitelijke werkrelatie telt zwaarder dan het papier.
Risicoradar: vijf situaties die rood vlaggen geven
Herken jij jezelf in een van deze scenario’s? Dan is het moment om actie te ondernemen nu.
1. De vaste creative director-rol bij één opdrachtgever. Je stuurt het brandteam aan, je bent aanwezig bij alle pitches en je voelt je intern als een medewerker. De titel “freelance” staat alleen op de factuur.
2. Ingeroosterd in een Scrumteam als UX-designer. Je hebt een vaste sprint-rol, je staat in Jira als teamlid en je daily standup is verplicht. Dit is een klassieke schijnzelfstandigheidsconstructie.
3. Retainercontract met vaste uren per week zonder variabele output. Veertig uur per maand factureren ongeacht wat je oplevert, lijkt op loon. Zeker als er ook nog instructies over werkwijze bijkomen.
4. Marketeer die uitsluitend voor één bedrijf werkt, al twee jaar lang. Concentratierisico op zich is niet verboden, maar gecombineerd met instructieafhankelijkheid en een vaste dag op kantoor wordt het een probleem.
5. Grafisch designer die werkt vanuit de opdrachtgevers eigen tools, op hun devices en volgens hun interne stijlgidsen met dagelijkse review door een leidinggevende. Hier is de zelfstandigheid in de praktijk volledig verdwenen.
De portfoliocheck: doorlicht jouw opdrachtenlijst zelf
Pak je huidige opdrachtlijst erbij en stel jezelf eerlijk deze drie vragen per opdracht:
Concentratierisico: Verdien je meer dan 70 procent van je omzet bij één opdrachtgever, een concentratierisico dat veel beginnende zelfstandigen ervaren? Dat is op zich geen wettelijk criterium, maar het is een praktisch signaal dat je weinig ondernemersvrijheid hebt.
Instructieafhankelijkheid: Wie bepaalt wat je maakt, wanneer je het maakt en hoe? Als het antwoord steeds de opdrachtgever is, schakel dan een trap terug.
Vervangeerbaarheid: Heb jij ooit iemand anders gestuurd voor een klus? Of is dat ondenkbaar omdat de opdrachtgever specifiek jou wil? Heb je dat ook zo in het contract staan? Dan loop je risico.
Wat je wél mag: ruimte voor langdurig samenwerken
Langdurige samenwerkingen, retainercontracten en embedded freelancen zijn niet verboden. Ze moeten alleen kloppen in de verhoudingen. Concreet betekent dat: jij bepaalt de werkwijze, jij draagt ondernemersrisico (denk aan aansprakelijkheid voor fouten of bijscholing op eigen kosten), jij werkt voor meerdere opdrachtgevers en jij kunt vervangen worden door iemand van jouw keuze.
Een designer die drie dagen per week voor een bedrijf werkt maar ook eigen klanten heeft, zelf bepaalt hoe ze het ontwerp aanpakt, haar eigen licenties betaalt en aantoonbaar ondernemersbeslissingen neemt, staat er heel anders voor dan iemand in dezelfde setting zonder die elementen.
Concrete aanpassingen aan je werkwijze
Je hoeft niet per se te stoppen met een langdurige samenwerking. Maar je hebt wel aanpassingen nodig als de verhoudingen nu niet kloppen. Begin hier:
Contractformulering: Zorg dat het contract resultaatgericht is, niet urengebaseerd. Beschrijf de opdracht, niet de functie. Vermijd termen als “dienstverband”, “werkgever” of “functie” in communicatie.
Factureergedrag: Factureer op projectbasis of op deliverables, niet op gewerkte uren per maand als vaste som. Varieer je factuurbedragen op basis van werkelijke output.
Documenteer ondernemersbeslissingen: Bewaar offertes die je hebt uitgebracht, afwijzingen van opdrachten, investeringen in tools of cursussen en correspondentie waarbij jij de inhoudelijke keuzes maakt. Dit telt bij een eventuele controle.
Wat te doen als jouw situatie nu niet compliant is
Wij begrijpen dat dit spannend is als je midden in een langlopende samenwerking zit. Maar wegkijken is riskanter dan handelen. Je hebt drie opties:
Onderhandelen met de opdrachtgever over een andere contractvorm of werkwijze. Leg uit dat jullie beiden risico lopen en kom samen met aanpassingen. Dat is in het belang van jullie allebei.
Overstappen naar een andere contractvormzoals werken via een bureau of payroll-constructie als de opdracht echt als dienstbetrekking functioneert. Dat voelt als een stap terug, maar het is eerlijker dan een constructie die niet klopt.
Bewust een ander klantenportfolio opbouwen. Als één opdrachtgever te dominant is, is dit het moment om actief te acquireren bij nieuwe klanten, ook al kost dat tijd.
Het gesprek met jouw opdrachtgever: zo pak je het aan
Veel freelancers zijn bang dat ze de opdracht verliezen als ze dit onderwerp aankaarten. Maar jouw opdrachtgever loopt zelf ook risico. Bij schijnzelfstandigheid kan de Belastingdienst bij de opdrachtgever aankloppen voor naheffingen loonbelasting en premies, met terugwerkende kracht. Dat is een serieus financieel risico voor een mkb-bedrijf.
Maak van het gesprek geen aanval, maar een gezamenlijk belang. Zeg iets als: “Ik wil onze samenwerking graag voortzetten, maar ik heb laten nagaan of de manier waarop we nu werken compliant is. Het blijkt dat we wat aanpassingen nodig hebben, voor ons allebei.” Dan ben jij de proactieve professional, niet de lastige leverancier.
Als je als freelance designer of marketeer regelmatig voor dezelfde opdrachtgever werkt, is het verstandig om je situatie concreet te toetsen: bekijk je contracten, hoe de samenwerking er in de praktijk uitziet en hoeveel opdrachtgevers je naast elkaar hebt. Wij van Onderneemsters.nl zien dat veel creatief zelfstandigen dit gesprek met hun opdrachtgever uitstellen, terwijl het juist nu het juiste moment is om het te voeren. Een eerlijk gesprek over de werkwijze is niet alleen goed voor je eigen risico, het helpt ook om de samenwerking op een stevigere basis te zetten. Kleine aanpassingen in hoe je werkt en hoe je dat vastlegt, kunnen bij een controle veel uitmaken.
