Je bent midden in een overleg en iemand zegt: “Laten we dit pragmatisch aanpakken.” Iedereen knikt instemmend. Maar als je vijf minuten later vraagt wat er nu precies bedoeld werd, krijg je drie verschillende antwoorden. Pragmatisch is een van die woorden die overal opduikt in ondernemersgesprekken, maar zelden echt landt.
Terwijl het, als je het serieus neemt, een van de krachtigste bedrijfsstijlen is die je kunt ontwikkelen. In dit artikel ontleden we de pragmatisch betekenis aan de hand van herkenbare situaties uit je werkweek. Geen filosofieles, wel een eerlijke spiegel voor de beslissingen die je dagelijks neemt.
Waarom ‘pragmatisch’ zo vaak leeg klinkt
Het woord wordt gebruikt om van alles goed te praten: snel beslissen, concessies doen, plannen laten vallen. “We doen het gewoon pragmatisch” klinkt slagvaardig, maar betekent in de praktijk vaak: we hebben geen tijd om er goed over na te denken. En dat is iets heel anders.
De reden dat het woord zijn kracht verliest, is dat het zonder inhoud wordt gebruikt. Pragmatisch klinkt als een houding, maar het is eigenlijk een methode. En een methode werkt alleen als je weet wat de kern ervan is.
Wat pragmatisch werkelijk betekent
De kern in één zin: pragmatisch betekent dat je beslissingen neemt op basis van wat werkt in de praktijk, niet op basis van wat theoretisch ideaal is. Je kijkt naar de situatie zoals die is, niet zoals je hem zou willen, en je kiest de meest werkzame stap vooruit.
Dat klinkt eenvoudig, maar het vraagt iets van je. Het vraagt dat je bereid bent resultaat boven principe te stellen, zonder je waarden overboord te gooien. Precies die balans maakt het interessant en soms ook lastig.
Het verschil tussen pragmatisch en opportunistisch
Dit onderscheid beschermt je reputatie. Een pragmatische ondernemer past zich aan de realiteit aan om haar doel te bereiken. Een opportunistische ondernemer past haar doel aan om te profiteren van de situatie. Dat lijkt op hetzelfde, maar het is fundamenteel anders.
Concreet: stel dat een grote klant je vraagt om je prijs te verlagen omdat het “nu even moeilijk” is. Pragmatisch reageren betekent dat je beoordeelt of een tijdelijke aanpassing strategisch zinvol is voor de relatie op lange termijn. Opportunistisch reageren zou zijn als je die klant vervolgens elders benadert om diezelfde opdracht tegen een hogere prijs aan te bieden zodra de situatie draait.
De grens zit in je intentie én in je consistentie. Wij van Onderneemsters.nl zien dit onderscheid regelmatig terugkomen in de verhalen van onderneemsters die terugkijken op keuzes waar ze spijt van hebben. Bijna altijd ging het fout op het moment dat korte termijn voordeel het won van de langere lijn.
Symptoomcheck: herken je de anti-pragmatische valkuilen?
Voordat je pragmatisme kunt oefenen, is het handig te weten waar je nu staat. Drie klassieke valkuilen:
- Perfectionisme: Je wacht met lanceren totdat alles klopt. Het klopt nooit helemaal. Intussen loopt de concurrent voor.
- Analyseverlamming: Je hebt alle opties in kaart gebracht, meerdere scenario’s doorgerekend en toch geen keuze gemaakt. Meer informatie geeft je het gevoel van controle, maar levert geen beslissing op.
- Principieel wachten: Je wacht op het juiste moment, de juiste omstandigheid, de bevestiging dat het nu écht de tijd is. Maar dat moment komt zelden vanzelf.
Herkent je minstens één van deze patronen in je eigen werkweek? Dan is dit artikel precies op tijd.
De 70%-regel als pragmatisch kompas
Een van de meest bruikbare inzichten voor pragmatisch beslissen is de 70%-regel, die vaak wordt toegeschreven aan ervaren leiders in snel bewegende omgevingen. De kern: als je zeventig procent van de informatie hebt die je zou willen hebben, neem dan een beslissing. Wacht niet op de resterende dertig procent, want die kost onevenredig veel tijd en verandert de uitkomst zelden fundamenteel.
Stel dat je twijfelt of je een nieuwe dienst moet lanceren. Je hebt gesprekken gevoerd met potentiële klanten, je weet wat de markt vraagt en je hebt een globale kostenschatting gemaakt. Je weet alleen nog niet precies hoe de concurrentie de komende maanden beweegt. Dat is jouw ontbrekende dertig procent. Pragmatisch: ga. Niet blind, maar bewust onvolledig.
Klantgericht schakelen zonder jezelf te verliezen
Aanpassen aan een klant is soms slim, soms noodzakelijk en soms gewoon een grensoverschrijding. Het verschil zit in de richting van de aanpassing. Past de vraag van de klant nog binnen jouw expertise en je werkwijze? Dan is aanpassen pragmatisch. Vraagt de klant je structureel iets te doen wat buiten je aanbod valt, voor een prijs die dat niet dekt? Dan is toegeven geen pragmatisme, maar uitholling.
Een praktijkvoorbeeld: een freelance tekstschrijver in Utrecht die normaal werkt met vaste tarieven per project, krijgt een klant die wil betalen per uur. Ze past zich aan, test het model, en ontdekt dat het voor dit type klant beter werkt. Dat is pragmatisch. Als diezelfde klant drie maanden later ook vraagt of ze de social media kan beheren én de nieuwsbrief kan versturen voor hetzelfde uurloon, is het moment om nee te zeggen.
Pragmatisch plannen: een systeem dat de realiteit overleeft
Pragmatisch plannen betekent dat je een richting kiest en die regelmatig toetst aan wat er werkelijk gebeurt. Pragmatisch plannen betekent dat je een richting kiest en die regelmatig toetst aan wat er werkelijk gebeurt.
Een werkbaar systeem bouw je zo op:
Stap 1. Stel een doel voor de komende vier tot zes weken, niet voor het hele jaar. Houd het concreet en meetbaar.
Stap 2. Plan drie prioriteiten per week die direct bijdragen aan dat doel. Niet tien, drie.
Stap 3. Evalueer elke vrijdag in tien minuten: wat werkte, wat niet, wat wil ik volgende week anders doen?
Stap 4. Pas het doel aan als de realiteit dat vraagt. Niet als excuus voor gebrek aan discipline, maar als eerlijke respons op nieuwe informatie.
Dit is geen sexy systeem. Het is wel een systeem dat het overleeft als een klant uitvalt, een project uitloopt of jij een week ziek bent.
De drie vragen die pragmatische onderneemsters zichzelf stellen
Vóór elke grote keuze zijn er drie vragen die het denkproces scherp houden:
Een: wat is het concrete resultaat dat ik wil bereiken met deze beslissing? Niet het gevoel, het resultaat.
Twee: wat is de eenvoudigste stap die me in die richting brengt, nu, met wat ik nu heb?
Drie: welk risico accepteer ik, en welk risico is te groot? Dit vraagt eerlijkheid over je situatie en je draagkracht.
Wanneer pragmatisme averechts werkt
Er is een punt waarop snel schakelen ophoudt slim te zijn en begint op dweilen met de kraan open te lijken. Dat punt bereik je als je steeds opnieuw dezelfde problemen oplost zonder de oorzaak aan te pakken.
Een voorbeeld: je past je offerte telkens aan op het laatste moment omdat klanten twijfelen over de prijs. Pragmatisch opgelost, want de klant tekent. Maar als dit elke maand gebeurt, is het geen schakelen meer, het is een structureel probleem in je positionering dat aandacht vraagt.
Pragmatisme werkt als het je helpt verder te komen. Als het je op dezelfde plek houdt, is het iets anders geworden.
Oefening: auditeer één beslissing met een pragmatische bril
Kies een beslissing die je de afgelopen maand hebt genomen, eentje waarbij je twijfelde of achteraf dacht: had ik dit anders moeten doen. Stel jezelf de volgende vragen:
Had ik op dat moment voldoende informatie om een beslissing te nemen, of wachtte ik op zekerheid die er toch niet zou komen? Was mijn keuze gericht op het werkelijke resultaat, of op het vermijden van ongemak? En: wat zou ik nu anders doen, met dezelfde informatie van toen?
Wij van Onderneemsters.nl geloven dat deze oefening waardevoller is dan een kwartaalreview. Niet omdat je jezelf moet bekritiseren, maar omdat je leert herkennen hoe jij beslissingen neemt, en waar je een tandje pragmatischer kunt worden.
Pragmatisch ondernemen vraagt niet om een nieuwe methode of een stapel managementboeken. Het vraagt om één eerlijke vraag die je jezelf steeds opnieuw stelt: neem ik deze beslissing op basis van wat werkt, of op basis van wat ik prettig vind om te geloven? Wij van Onderneemsters.nl zien dat juist die zelfreflectie het verschil maakt, zeker voor ondernemers die gewend zijn veel zelf te dragen en weinig tijd hebben voor omwegen. Stel die vraag vaker. Dat is al een begin.
