Je hebt een goede opdracht te pakken, de samenwerking voelt goed en dan vraag je om een modelovereenkomst te tekenen. De opdrachtgever reageert vaag, stelt het uit of zegt gewoon nee. Op dat moment weet je vaak niet precies waar je staat: heb je recht op die overeenkomst, en wat gebeurt er als je erop blijft aandringen? Wij van Onderneemsters.nl zien dit vraagstuk regelmatig terugkomen bij vrouwelijke zzp’ers die niet zeker weten of ze moeten toegeven of standhouden. In dit artikel leggen we uit wat een weigering juridisch betekent, wat je rechten zijn en hoe je het gesprek met je opdrachtgever kunt voeren.
Waarom weigeren opdrachtgevers een modelovereenkomst: de echte redenen achter het nee
Een opdrachtgever die niet wil tekenen, doet dat zelden zonder reden. Soms is het onwetendheid: ze kennen de modelovereenkomst niet, of ze denken dat het om een enorme bureaucratische klus gaat. Maar vaker zit er iets anders achter. Ze willen flexibiliteit behouden om jou te sturen zoals een werknemer, zonder de bijbehorende verplichtingen te dragen. Of hun HR-afdeling of jurist heeft gezegd dat ze geen overeenkomsten meer laten ondertekenen omdat de arbeidsrelatie niet bestand is tegen een inhoudelijke toets. Dat laatste is een serieus signaal.
Sommige opdrachtgevers denken ook dat een eigen contract volstaat en zien de modelovereenkomst als overbodig. Die aanname klopt niet altijd, maar is soms ook begrijpelijk. Het loont om te begrijpen waarom ze aarzelen voordat je het gesprek aangaat.
Vraag 1: Ben ik juridisch gezien in gevaar als er geen modelovereenkomst is getekend?
Kort antwoord: misschien wel. De modelovereenkomst is geen absolute verplichting, maar het is een instrument waarmee je juridische en zakelijke risico’s goed kunt afdekken en aantonen dat de samenwerking buiten dienstbetrekking valt. Zonder die zekerheid loop je als zzp’er het risico dat de Belastingdienst de samenwerking achteraf beoordeelt als loondienst. En dat risico ligt niet alleen bij de opdrachtgever. Jij kunt geconfronteerd worden met naheffingen en boetes als jouw zzp-status ter discussie staat.
Het ontbreken van een modelovereenkomst is op zichzelf geen bewijs van schijnzelfstandigheid, maar het verzwakt wel je positie als het ooit tot een controle komt. Zeker als andere factoren ook in de richting van loondienst wijzen.
Vraag 2: Wanneer biedt een eigen contract van de opdrachtgever wél voldoende bescherming en wanneer niet?
Een eigen contract kan prima werken, maar dan moet het inhoudelijk kloppen. Wij van Onderneemsters.nl adviseren je om niet alleen te kijken of er een handtekening staat, maar wát er precies staat. Een goed eigen contract omschrijft duidelijk het resultaat dat je oplevert, geeft jou vrijheid in hoe je dat doet, legt vast dat je meerdere opdrachtgevers mag hebben en regelt aansprakelijkheid als zelfstandige.
Een contract dat vol staat met zinnen als ‘de opdrachtnemer volgt de aanwijzingen van de opdrachtgever op’ of ‘de werkzaamheden worden uitgevoerd op de locatie en tijden die de opdrachtgever bepaalt’, biedt je onvoldoende bescherming, hoe netjes het er ook uitziet.
Vraag 3: De opdrachtgever blijft vaag over de werkrelatie: welke signalen wijzen op een schijnconstructie?
Vaagheid is zelden toevallig. Let op deze concrete signalen:
- Je werkt exclusief voor één opdrachtgever en dat wordt impliciet verwacht.
- Je bent volledig ingebed in het team, volgt dezelfde werkprocessen en neemt deel aan interne meetings als vaste medewerker.
- Je werktijden worden bepaald door de opdrachtgever, niet door jou.
- Je kunt je opdracht niet uitbesteden of laten overnemen door iemand anders.
- Je wordt aangestuurd zoals een werknemer, met directe instructies over hoe je je werk uitvoert.
Hoe meer van deze situaties herkenbaar zijn, hoe groter het risico op schijnzelfstandigheid. Een opdrachtgever die dan ook nog weigert om iets op papier te zetten, geeft een extra reden tot zorg.
Vraag 4: Wat zijn mijn rechten als de Belastingdienst achteraf oordeelt dat er sprake was van loondienst?
Als de Belastingdienst de arbeidsrelatie achteraf kwalificeert als loondienst, kan de opdrachtgever een naheffing krijgen voor loonbelasting en premies. Maar ook jij kunt geraakt worden: inkomsten die je als ondernemer hebt opgegeven kunnen worden herzien, en de zelfstandigenaftrek die je hebt toegepast kan komen te vervallen.
Jouw positie hangt sterk af van hoe de overeenkomst eruitzag en hoe de praktijk eruitzag. Als jij te goeder trouw hebt gehandeld en de feitelijke werksituatie niet overduidelijk op loondienst leek, heb je meer ruimte om je te verweren. Bewaar daarom altijd je contracten, facturen en communicatie zorgvuldig. Dat is je bewijspositie.
Vraag 5: Kan ik een opdracht weigeren of stopzetten als de opdrachtgever niet meewerkt aan formalisering?
Ja, dat kan absoluut. Als zelfstandige mag je opdrachten selecteren en mag je voorwaarden stellen aan de samenwerking. Een opdrachtgever die weigert ook maar iets op papier te zetten, is geen veilige partner voor jouw onderneming. Stopzetten is niet makkelijk als je die inkomsten nodig hebt, maar doorgaan zonder enige formalisering is ook een keuze met risico’s die jij draagt.
Beslis op basis van de volledige situatie: hoe lang duurt de opdracht nog, hoe groot is het financiële belang, en hoe sterk wijst de werkrelatie richting loondienst? Soms is de verstandigste zet om de opdracht netjes af te ronden en daarna niet meer in te gaan op dit soort constructies.
Vraag 6: Hoe sta ik sterker in de onderhandeling zonder de opdracht te verliezen: concrete gespreksstrategieën
Wij van Onderneemsters.nl merken dat veel vrouwelijke zzp’ers dit gesprek vermijden uit angst voor conflict. Maar je kunt dit zakelijk en rustig brengen. Een paar strategieën die werken:
Begin met begrip tonen: vraag de opdrachtgever wat zijn of haar bezwaar is. Misschien is het inderdaad onbekendheid, en kun je uitleggen dat een modelovereenkomst ook hén beschermt. Leg uit dat de Belastingdienst actief handhaaft en dat ook de opdrachtgever belang heeft bij duidelijkheid.
Als de opdrachtgever liever een eigen contract gebruikt, zeg dan dat je dat wilt beoordelen en eventueel aanpassingen wilt voorstellen. Dat is geen onredelijk verzoek. Stel een deadline voor de afronding van de contractuele afspraken en maak duidelijk dat je na die datum pas start met de opdracht.
En durf ook te zeggen: ‘Dit is voor mij een voorwaarde om verantwoord te kunnen samenwerken.’ Dat is professioneel, niet moeilijk.
Vraag 7: Wat verandert er door de handhaving die de Belastingdienst momenteel uitvoert en wat betekent dat voor jou als opdrachtnemer?
De Belastingdienst handhaaft actief op schijnzelfstandigheid. Dat betekent dat opdrachtgevers niet meer kunnen rekenen op een gedoogperiode en dat arbeidsrelaties scherper worden beoordeeld op de feitelijke invulling, niet alleen op papier. Voor jou als zzp’er betekent dit dat je niet kunt volstaan met een handtekening onder een contract dat de werkelijkheid niet weerspiegelt.
De beoordeling kijkt naar de praktijk: hoe werkte je, voor wie, hoe lang en onder welke omstandigheden. Een opdrachtgever die in deze context weigert mee te werken aan formalisering, neemt bewust een risico dat ook jou kan raken.
Checklist: dit moet minimaal in elke werkafspraak staan, ook zonder modelovereenkomst
Zelfs als er geen modelovereenkomst komt, moet er iets op papier staan. Zorg minimaal voor het volgende:
- Een duidelijke omschrijving van het resultaat dat je oplevert (niet van de taken die je uitvoert).
- Een bepaling dat jij zelf bepaalt hoe en wanneer je het werk uitvoert.
- De mogelijkheid om meerdere opdrachtgevers te hebben.
- Een looptijd of einddatum van de opdracht.
- Jouw tarief en facturatieafspraken.
- Een aansprakelijkheidsbepaling die past bij zelfstandige dienstverlening.
- De mogelijkheid om de opdracht over te dragen of in te huren voor vervanging.
Is een of meer van deze punten niet bespreekbaar voor de opdrachtgever? Dan is dat op zichzelf al een antwoord.
Een opdrachtgever die weigert een modelovereenkomst te tekenen, geeft daarmee een signaal dat het serieus nemen waard is. Dat betekent niet dat de samenwerking per definitie niet mogelijk is, maar wel dat je de arbeidsrelatie goed tegen het licht moet houden. Zijn er aanwijzingen dat de Belastingdienst dit als loondienst zou beoordelen? Dan draag jij de risico’s, niet je opdrachtgever. Stel je voorwaarden, leg afspraken op een andere manier schriftelijk vast als dat mogelijk is, en wees bereid om een opdracht te laten gaan als de risico’s te groot zijn. Dat is geen verlies, maar een zakelijke keuze.
